Schenk elk kind jouw blik

Onderzoek toont keer op keer aan dat taalontwikkeling in de vroege jaren een cruciale voorspeller is van latere schoolresultaten. Toch blijkt dat net de kinderen die het meest nood hebben aan taalrijke interacties, vaak het minst aan bod komen.

Een taalrijke omgeving creëren betekent dat we open en echte gesprekken voeren, dat we kinderen actief laten meepraten en dat we hen meer mogelijkheden bieden dan louter antwoorden binnen een disciplinerende context. De school is bij uitstek een plek waar kinderen veel kunnen spreken en waar een rijk woordenschat kan worden ontwikkeld. Dit geldt voor alle kinderen, of ze nu eentalig, anderstalig of meertalig opgroeien.

• Een reactie op het artikel: Taalarme kleuters krijgen minste aandacht van leraar | De Standaard.

Kinderen leren praten doordat er met hen wordt gepraat. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk gebeurt het net bij de kinderen die de interactie het hardst nodig hebben nog te weinig. Gelijke onderwijskansen beginnen precies daar: bij oogcontact, rijke interacties en voldoende spreektijd in de klas.

Waarom zijn taalrijke interacties zo belangrijk?

Onderzoek toont keer op keer aan dat taalontwikkeling in de vroege jaren een cruciale voorspeller is van latere schoolresultaten. Toch blijkt dat net de kinderen die het meest nood hebben aan taalrijke interacties, vaak het minst aan bod komen. Een recente studie van Thibaut Duthois (2025) illustreert dit scherp. Via mobiele eye tracking toont hij aan dat leraars in hun interacties langer en vaker kijken naar kinderen die al taalsterk zijn. Kleuters die minder vertrouwd zijn met de schooltaal of minder spreekdurf hebben, worden minder vaak gezien en krijgen daardoor ook minder kansen om te spreken, te oefenen en te groeien. Maar gezien worden is de allereerste stap naar interactie: naar spreken, én naar open durven spreken. Wanneer die stap ontbreekt, ontstaat er een kloof nog vóór het leren goed en wel kan beginnen.

Eerder onderzoek van Peleman, Vandenbroeck en Van Avermaet (2019) bevestigt deze bevindingen. In hun studie werd vastgesteld dat kinderen in armoede, vaak met een migratieachtergrond, nauwelijks individuele aandacht kregen in de klas. De onderzoekers zagen minder verbale interacties, weinig leermomenten en vooral een overheersing van directieve en disciplinerend georiënteerde gesprekken.

Echte gesprekken maken het verschil

Echte en open gesprekken zijn voor iedereen belangrijk zowel voor de leraar als het kind. Het onderzoek van Frijns toonde aan dat anderstalige kleuters aanzienlijk meer leren wanneer ze deelnemen aan authentieke gesprekken, waarin ruimte is voor eigen ideeën en betekenisvolle uitwisseling. Dit staat in scherp contrast met de meer schoolse gesprekken, waar enkel het juiste antwoord telt en weinig ruimte is voor eigen initiatief. Authentieke, open interacties versterken niet alleen de taalvaardigheid, maar vergroten ook de participatiekansen, het sense of belonging en het zelfvertrouwen van kinderen. Met andere woorden: kinderen leren meer wanneer ze echt mee mogen praten, in plaats van enkel juist te moeten antwoorden.

Wat kunnen we doen?

De verschillende onderzoeken wijzen telkens opnieuw in dezelfde richting: juist de kinderen die het meest nood hebben aan rijke verbale interacties en taalleermomenten, krijgen die het minst. We kunnen deze kinderen ondersteunen door hen een bewuste, langere en aandachtige blik te gunnen. Door hen oprecht te zien en aan te spreken, vergroten we hun kansen om te spreken, te oefenen en te groeien in taal.

Een taalrijke omgeving creëren betekent dat we open en echte gesprekken voeren, dat we kinderen actief laten meepraten en dat we hen meer mogelijkheden bieden dan louter antwoorden binnen een disciplinerende context. De school is bij uitstek een plek waar kinderen veel kunnen spreken en waar een rijk woordenschat kan worden ontwikkeld. Dit geldt voor alle kinderen, of ze nu eentalig, anderstalig of meertalig opgroeien. Bewustwording bij leraren is een noodzakelijke eerste stap om iedereen te zien en aan te spreken, met een specifieke focus op zij met de hoogste noden. Daarnaast hebben de leraren ook de ruimte, ondersteuning en professionalisering nodig om dit waar te maken.

Dit alles is een uitnodiging om samen stappen vooruit te zetten. Gezien worden is daarbij de eerste stap naar erkenning. Erkenning opent de weg naar interactie. En oprechte interactie met ruimte voor een spelen met taal (met vallen en opstaan) is een belangrijke sleutel tot verdere taalontwikkeling, tot taalrijkdom, tot groei, en tot zoveel meer.

Geschreven door Mohamed El Khalfioui & Sophia Honggokoesoemo